NephroCare wykorzystuje pliki cookie na tej stronie internetowej w celu zwiększenia wygody użytkowania i zapewnienia jak najlepszej jakości usług. Kontynuując przeglądanie witryny, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookie. Szczegółowe informacje na ten temat znajdziesz w naszej polityce prywatności.

Powikłania cukrzycy i stopa cukrzycowa

Powikłania cukrzycy

Cukrzycowa choroba naczyniowa

Na szczęście, zdając sobie sprawę z potencjalnego zagrożenia, podejmując środki ostrożności i przede wszystkim kontrolując poziom cukru we krwi można zapobiec powikłaniom lub znacząco je ograniczyć. Jednym z głównych wyzwań dla pacjentów borykających się z cukrzycą jest występowanie cukrzycowej choroby naczyniowej. Osoby chorujące na cukrzycę często od razu muszą poddać się dializom z racji nefropatii cukrzycowej. Jest to rodzaj mikroangiopatii. Utrzymujący się przez długi czas wysoki poziom cukru we krwi powoduje uszkodzenie naczynek krwionośnych w nerkach, co powoduje że nie są one w stanie regulować poziomu wody i soli. Kolejną postacią mikroangiopatii jest retinopatia cukrzycowa, która oddziałuje na wzrok. Na kolejnych stronach zajmiemy się szczegółowo tym zagadnieniem. Najpierw jednak przyjrzyjmy się miażdżycy tętnic i miażdżycy Mönckeberga, czyli dwóm postaciom makroangiopatii, które atakują większe naczynia krwionośne.

Miażdżyca tętnic

Miażdżyca lub stwardnienie tętnic występuje, gdy duże naczynia krwionośne (np. tętnice) są zatykane przez złogi tłuszczu zwane blaszkami miażdżycowymi. Blaszki te potrzebują czasu do rozwoju. Dlatego im dłużej chorujesz na cukrzycę, tym większe jest ryzyko ich wystąpienia. Organizm postrzega blaszki jako intruzów i wysyła do walki z nimi komórki układu immunologicznego. Prowadzi to do zapalenia, w wyniku czego blaszki powiększają swoją objętość. Stan zapalny jest bardziej dotkliwy, jeżeli poziom cukru we krwi jest wysoki. Bardzo ważne jest zatem, aby dokładnie kontrolować poziom glikemii. Pomóc może uprawianie sportu lub aktywność fizyczna. Ruch wpływa korzystnie na krążenie i sprawia, że naczynia krwionośne zachowują elastyczność. Miażdżyca tętnic powoduje zwężenie tętnic, natomiast miażdżyca Mönckeberga przyczynia się do ich stwardnienia, co może prowadzić do problemów układu sercowo-naczyniowego. W rezultacie tych jednostek chorobowych skuteczność dializ może być nieodpowiednia. Ponadto mogą wystąpić trudności z utworzeniem i utrzymaniem dostępu naczyniowego. Możesz skutecznie zapobiec wystąpieniu miażdżycy Mönckeberga, dbając o metabolizm kostny. Mówiąc prościej, oznacza to, że należy utrzymywać fosforany i wapń na zrównoważonym poziomie, przestrzegając diety i przyjmując środki wiążące fosforany przepisane przez lekarza.

Ciśnienie krwi

Tak jak w przypadku wszystkich powikłań związanych z cukrzycą, najlepszą metodą leczenia jest zapobieganie. Bardzo ważne jest, aby regularnie sprawdzać i utrzymywać odpowiedni poziom cukru we krwi, kontrolować ciśnienie krwi oraz stężenie lipidów, trzymając się właściwej diety i przyjmując leki. Jednym z efektów ubocznych cukrzycowej choroby naczyniowej jest słabe krążenie. Może to mieć wpływ zarówno na dłonie, jak i stopy, ale w szczególności dotyka właśnie stóp. Jeżeli nie otrzymują one dostatecznej ilości utlenionej krwi, wystąpić może obrzęk lub zakażenie. Przypadłości te często określa się mianem stopy cukrzycowej. W przypadku braku leczenia mogą one skutkować poważnymi konsekwencjami. Poświęcimy tej kwestii więcej uwagi w następnym wydaniu magazynu NephroCare dla mnie.

Chroń wzrok

Wzrok jest dla nas bardzo cenny i powinniśmy uczynić wszystko, co w naszej mocy, aby go chronić. Dlatego też przyjrzyjmy się, w jaki sposób cukrzyca może prowadzić do uszkodzenia oczu i jak temu zapobiec. Jeżeli chorujesz na cukrzycę i zauważysz, że Twój wzrok ulega pogorszeniu lub zniekształceniu, nie oznacza to, że musisz po prostu kupić nowe okulary. Zmiany te mogą być raczej powiązane z poziomem cukru we krwi. Gdy glikemia jest zbyt wysoka, soczewki puchną, przez co obraz przed oczami staje się rozmyty. Zmiana ta występuje tymczasowo, a wzrok powróci do normy, gdy glikemia powróci do normalnego stanu. Może to jednak potrwać do kilku miesięcy, nawet jeżeli poziom cukru we krwi mieści się w normie. Rozmyty obraz może sygnalizować poważne problemy z oczami. Dlatego bardzo ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem, gdy tylko zauważysz zmiany. Cukrzycowa choroba oczu to termin używany do opisywania wszelkich chorób oczu, które występuje u osób borykających się z cukrzycą. Najczęstsze z nich to zaćma, retinopatia cukrzycowa i jaskra.

Zaćma jest prawdopodobnie najlepiej rozpoznaną spośród wymienionych chorób. Może dotknąć każdego, nie tylko cukrzyków, chociaż to u pacjentów chorujących na cukrzycę rozwija się ona wcześniej niż u innych. Zaćma prowadzi do zmętnienia soczewki, co z kolei powoduje rozmycie obrazu. Na szczęście obecnie chorobę tę można dosyć łatwo wyleczyć operacyjnie. W trakcie zabiegu chirurg usuwa z oka naturalną soczewkę, zastępując ją soczewką sztuczną. Retinopatia cukrzycowa lub uszkodzenie siatkówki jest najczęściej występującą u cukrzyków chorobą oczu. Spowodowana jest zwiększeniem objętości naczyń krwionośnych siatkówki. Siatkówka to wrażliwa na światło błona znajdująca się w tylnej części oka, która przetwarza impulsy świetlne na sygnały nerwowe.

Sygnały te są przesyłane za pośrednictwem nerwu wzrokowego do mózgu, gdzie następuje ich interpretacja i stworzenie widzianych przez nas obrazów. Tak właśnie działa wzrok! Aby móc funkcjonować prawidłowo, siatkówka potrzebuje stałego dopływu krwi. Jest ona dostarczana dzięki sieci naczynek krwionośnych. Naczynka te są wrażliwe na wahania poziomu cukru we krwi. Jeżeli glikemia będzie zbyt wysoka, może dojść do ich uszkodzenia. Nadmierna ilość cukru może doprowadzić do rozszerzenia naczyń i powstania tętniaków, tj. wybrzuszeń przypominających kształtem balon. Gdy ulegną zablokowaniu lub pęknięciu, mogą spowodować utratę wzroku. Retinopatia cukrzycowa zazwyczaj oddziałuje na oboje oczu. W jej przypadku nie występują znaki ostrzegawcze umożliwiające jej wykrycie. Często nie da się zaobserwować także jakichkolwiek objawów, aczkolwiek niektórzy pacjenci doświadczają rozmycia lub zaciemnienia/zniekształcenia obrazów w polu widzenia. Do innych objawów zaliczyć można plamki (małe kropki lub paski pojawiające się przed oczami), zmiany wzroku, ciemne lub puste obszary w polu widzenia, utratę wzroku i trudności w postrzeganiu barw. Dobra wiadomość jest taka, że jeżeli choroba ta zostanie wykryta w porę, niektóre zmiany zachodzące na wczesnym etapie można cofnąć. Dlatego niesłychanie ważne jest, aby regularnie badać wzrok.

Na wczesnych etapach retinopatii cukrzycowej uszkodzone naczynia krwionośne mogą powodować przedostawanie się niewielkich ilości krwi do oka. Wraz z rozwojem choroby wiele naczyń krwionośnych siatkówki ulega uszkodzeniu, dlatego dostarczana jest niedostateczna ilość krwi. Aby zrównoważyć niedobór, rozwijają się nowe naczynia krwionośne. Często mają jednak nieprawidłową budowę i nie zapewniają właściwej ilości krwi. Mogą też wrosnąć w ciało szkliste (galaretowata substancja w środkowej części oka), powodować wyciek krwi lub powstanie tkanki bliznowatej, która może przyczynić się do odciągnięcia siatkówki od ściany oka, co z kolei spowoduje zniekształcenie obrazu lub utratę wzroku. Rozwój nowych naczyń krwionośnych może także uniemożliwić normalny odpływ krwi z oka, przez co zwiększy się ciśnienie. Choroba ta nazywana jest jaskrą i może spowodować uszkodzenie nerwu wzrokowego. Jeżeli retinopatia cukrzycowa zostanie rozpoznana na wczesnym etapie, niektóre z jej objawów można złagodzić. Pomimo że nie można jej wyleczyć całkowicie, możliwe jest spowolnienie lub zatrzymanie dalszej utraty wzroku.

Zapobieganie to najskuteczniejsze lekarstwo

Sprawdza się tu stare powiedzenie: „lepiej zapobiegać niż leczyć”. Retinopatia cukrzycowa może rozwinąć się bez wcześniejszego wystąpienia bólu ani objawów. Dlatego bardzo ważne jest, aby osoby chore na cukrzycę poddawały się corocznemu badaniu oczu. Tego rodzaju kontrola lekarska jest bardzo prosta i bezbolesna. Wpuszczając do oczu specjalne krople, lekarz rozszerza tętnice, dzięki czemu może sprawdzić stan siatkówki w tylnej części oka. Jeżeli stwierdzi oznaki retinopatii cukrzycowej, zaleci odpowiednio dostosowane leczenie. Jak widać, z cukrzycą wiążą się rozmaite powikłania. Jednakże należy pamiętać, że zdając sobie sprawę z istniejących zagrożeń i podejmując odpowiednie kroki można uniknąć poważnych konsekwencji. Przede wszystkim powinniśmy codziennie kontrolować poziom cukru we krwi, a także zadbać o odpowiedni poziom cholesterolu i ciśnienie tętnicze. Zapytaj lekarza, jakie inne badania należy przeprowadzać regularnie i omów z nim wszelkie nietypowe oznaki, objawy i wątpliwości. Specjalista pomoże Ci podjąć odpowiednie kroki, aby zmniejszyć ryzyko powikłań i zachować jak najlepsze zdrowie.

Stopa cukrzycowa

Stopa cukrzycowa może pojawić się u każdej osoby chorującej na cukrzycę. Przypadłość ta wiąże się z wszelkiego rodzaju powikłaniami lub zmianami patologicznymi będącymi bezpośrednim skutkiem cukrzycy. Pacjenci skarżą się także na występowanie wrzodów, infekcji i artropatii neurogennej zwanej także stawami Charcota. Dwa główne problemy, z którymi często borykają się osoby chorujące na cukrzycę to: uszkodzenie nerwów i słabe krążenie. Mogą one prowadzić do pojawiania się pęcherzy i zmian skórnych. Jeśli nie będą odpowiednio leczone, dojdzie do zakażenia i poważnych powikłań. W skrajnych przypadkach konieczna może być amputacja palców lub stóp. Dlatego też zapobieganie i właściwe dbanie o stopy ma zasadnicze znaczenie. Dzięki wczesnemu wykryciu problemów można skorzystać z leczenia i opieki, ograniczając konsekwencje. Najpierw jednak spróbujmy zrozumieć przyczyny powstawania tych zmian oraz dowiedzieć się, jak odpowiednio dbać o stopy.

Występowaniu cukrzycowej stopy najczęściej towarzyszy owrzodzenie. Wrzód to swego rodzaju rana, które nie chce się goić: następuje spękanie skóry i odsłonięcie znajdującej się pod nią tkanki. Cukrzyca negatywnie wpływa na naturalny proces gojenia się ran. Oznacza to, że zmiany chorobowe i pęcherze, które zanikają szybko w przypadku osób zdrowych, mogą łatwo doprowadzić do infekcji u chorych pacjentów. Wrzody często pojawiają się w następstwie niewielkich rozcięć, pęcherzy lub oparzeń. Mogą występować także u osób noszących niedopasowane buty, pojawiać się gdy do wnętrza dostanie się kamyk lub wystający element powoduje ciągłe otarcia, aż dane miejsce pokryje się pęcherzykami lub spęka. Pacjenci borykający się z cukrzycą są także wrażliwi na uszkodzenie nerwów (neuropatia), które występuje w wyniku długotrwałego podwyższonego poziomu cukru we krwi. Przewlekłe zapalenie nerwów może powodować wysuszenie skóry, a na stopach mogą pojawić się odciski lub spękania. Przez popękaną skórę do organizmu mogą przedostać się bakterie, powodując infekcję. Z uwagi na fakt, że uszkodzenie nerwów prowadzi do zaniku czucia w stopie, pęcherze i rany pojawiające się w miejscu odcisków lub innych sparaliżowanych części stóp mogą zostać niezauważone. Wówczas, gdy będziemy się poruszać, ich stan ulegnie dalszemu pogorszeniu, przez co może łatwo dojść do infekcji bakteryjnej.

Leczenie owrzodzenia stóp

W przypadku braku leczenia konsekwencje owrzodzenia stopy mogą być poważne. Na szczęście jednak wrzody szybko reagują na leczenie. Jeżeli podejrzewasz je u siebie, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem. W pierwszej kolejności należy opatrzyć wrzód, aby zapobiec infekcji i umożliwić gojenie. Pielęgniarka pomoże regularnie zmieniać opatrunek. Możesz także otrzymać skierowanie do podiatry, który usunie twardy naskórek uniemożliwiający gojenie się wrzodu. W przypadku wystąpienia infekcji lekarz może też przepisać antybiotyk. W zależności od miejsca owrzodzenia i dotkliwości specjalista może zalecić noszenie specjalnych butów dla diabetyków lub założyć usztywnienie lub opatrunek gipsowy w celu ograniczenia nacisku i umożliwienia szybszego gojenia. W niektórych przypadkach konieczny może być pobyt w szpitalu w celu umożliwienia specjalistycznego leczenia, np. nieskomplikowanego zabiegu w celu usunięcia martwej tkanki lub odprowadzenia ropy. Aby zapobiec powstawaniu wrzodów, bardzo ważne jest regularne sprawdzanie i kontrolowanie poziomu glukozy we krwi. Należy także codziennie sprawdzać stopy pod kątem rozcięć, pęcherzy lub jakichkolwiek zmian. Główną przyczyną powstawania rozcięć i pęcherzy na stopach są nieodpowiednio dopasowane buty. Dlatego też wybieraj obuwie z rozwagą. Zawsze noś skórzane, zamszowe lub płócienne buty i unikaj obuwia z tworzywa sztucznego lub innych materiałów, które nie pozwalają stopom „oddychać”. Upewnij się, że są one odpowiednio dopasowane, tzn. nie uciskają ani nie powodują otarć. Buty sznurowane lub na rzepy sprawdzają się idealnie, ponieważ umożliwiają łatwą regulację dopasowania.

Artropatia neurogenna

Artropatia neurogenna to kolejne schorzenie, które może niekorzystnie oddziaływać na stopy osoby chorej na cukrzycę w wyniku uszkodzenia nerwów. Przypadłość tę określa się również mianem stawów Charcota (Jean-Martin Charcot był pochodzącym z Francji neurologiem). Powoduje ona osłabienie kości stopy u osób, u których stwierdzono poważne uszkodzenia nerwów. Wraz z osłabieniem kości mogą występować mikrozłamania, a w ciężkich przypadkach może nawet dojść do uszkodzenia stawów. W wyniku uszkodzenia nerwów dochodzi do zaniku czucia w stopach. Możesz wówczas nie odczuwać bólu, urazów ani zmian temperatury. Oznacza to, że prawdopodobnie będziesz normalnie poruszał się, powodując otwarte złamanie i pogarszając sytuację. Stopa może ulec zniekształceniu i deformacji. Zniekształcenia zwiększają także ryzyko powstawania wrzodów stopy. Jeżeli stopa będzie sprawiała wrażenie przegrzanej lub zacznie puchnąć po niewielkim uderzeniu lub urazie, może to oznaczać pierwsze oznaki stawów Charcota. Może (ale nie musi) wystąpić ból, pojawić się zaczerwienienie i/lub opuchlizna, a dotykając chorej stopy, będzie wydawać się ona cieplejsza od stopy zdrowej. Jeżeli zaobserwujesz te objawy, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem w celu uzyskania pomocy.

Leczenie stawów Charcota

Na wczesnych etapach, gdy dochodzi do osłabienia kości, ale nie ich złamania, stopę można wstawić w gips, aby ograniczyć uszkodzenia i zapobiec zniekształceniom. Opatrunek gipsowy spowoduje unieruchomienie stopy i pozwoli jej wyzdrowieć. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczna może być operacja, mająca na celu nastawienie złamanych lub zniekształconych kości.

Dbanie o stopy

Jeżeli chorujesz na cukrzycę, bardzo ważne jest, aby w odpowiedni sposób zadbać o stopy. Codziennie powinieneś sprawdzać, czy na stopach nie pojawiają się wrzody lub inne wykwity. W przypadku zaobserwowania jakichkolwiek objawów zwróć się o pomoc do lekarza. Jeżeli korzystasz z usług podologa lub diabetologa, omów z nim wszelkie kwestie problematyczne lub wątpliwości. W przeciwnym wypadku porozmawiaj z lekarzem w stacji dializ NephroCare.

Skonsultuj się z lekarzem w przypadku wystąpienia któregokolwiek z następujących objawów:

  • Podrażnione, zaczerwienione, nabrzmiałe lub bolesne zmiany chorobowe lub pęcherze na stopach lub palcach nóg
  • Spękana skóra, która nie chce się goić
  • Kruche lub zgrubiałe paznokcie
  • Grzybica stóp lub paznokci
  • Wszelkie ślady zakażenia, opuchlizna lub wydzielina
  • Zmiany istniejących już wrzodów lub otaczającej je skóry

Jeżeli będziesz regularnie przeprowadzać powyższe czynności kontrolne, dostrzeżesz wszelkie potencjalne problemy już na wczesnym etapie. Wówczas możliwe będzie podjęcie szybkiego i skutecznego leczenia ograniczającego powikłania. Jeżeli masz trudności z dostrzeżeniem lub dosięgnięciem swoich stóp w celu przeprowadzenia powyższych czynności, poproś członka rodziny o pomoc przy codziennej kontroli lub porozmawiaj z pielęgniarką lub lekarzem w stacji dializ. Pamiętaj: bardzo ważne jest, aby w przypadku trudności z utrzymaniem poziomu glukozy zwrócić się do lekarza o pomoc.

Codzienne czynności pielęgnacyjne

  • Codziennie sprawdzaj stan stopy.
  • Codziennie myj stopy mydłem i ciepłą wodą oraz starannie je osuszaj.
  • Zadbaj o to, by stopy były ciepłe i suche. Stosuj neutralny krem, który pozwoli zachować miękkość skóry i zapobiegnie jej pękaniu.
  • Stosuj spray przeciwgrzybiczy lub talk, aby zapobiec infekcjom grzybiczym.
  • Regularnie obcinaj paznokcie i stosuj pumeks (nigdy nie korzystaj z ostrych przedmiotów) do usuwania odcisków.
  • Nie poruszaj się boso.
  • Używaj wygodnych butów skórzanych lub płóciennych.
  • Regularnie dezynfekuj buty (za pomocą wacików zamoczonych w formalinie). Nie pal tytoniu: palenie zmniejsza dopływ tlenu do stóp i zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań.